آشنایی با زیردریایی‌های نظامی ایران

 آشنایی با زیردریایی‌های نظامی ایران

زیردریایی‌ یکی از موثرترین ابزارهای جنگ در دریاها و سواحل اطراف به حساب می‌آید که به دلیل ناپدید بودن از چشم، توانایی غافلگیری و درگیری بالایی دارد. کشورمان ایران به لحاظ موقعیت استراتژیک خود و وجود آب در قسمت شمالی و نوار جنوبی از جمله کشورهای دارای زیردریایی است. ایران تا قبل از سال ۱۳۷۱ شمسی هیچ زیردریایی در اختیار نداشت، اگرچه در دوره پهلوی سفارش این جنگ‌افزار در کلاس کوسه به صورت دسته دوم داده شد، اما به دلیل انقلاب این زیردریایی هیچ‌گاه به ایران تحویل نگردید. تفکر ابتدایی برای ساخت زیردریایی به اوایل جنگ ۸ ساله ایران و عراق برمی‌گردد؛ طرحی که بر اساس نظرات دکتر چمران ارائه شد اما به دلیل دانش ناکافی و ضعف زیرساخت‌ها هیچ‌گاه به مرحله اجرایی نرسید. سرانجام ایران و بعد از معامله سنگین ۷۵۰ میلیون دلاری با شوروی سابق صاحب سه زیردریایی کلاس کیلو شد.

رده سنگین، زیردریایی کلاس کیلو

در سال ۱۹۹۱ میلادی دو فروند زیردریایی کلاس کیلو (مورد شناسایی در سیستم ناتو) از مدل ۸۷۷EKM با نام‌های طارق ۹۰۱ و نوح ۹۰۲ خریداری شد. دو سال بعد نیز سومین فروند از این زیردریایی با نام یونس ۹۰۳ به ایران تحویل گردید. زیردریایی کیلو که مجهز به موتور دیزل الکتریک است جزء بی‌صداترین نمونه‌های دنیا ست و از این نظر کشف و رهگیری آن را بسیار سخت می‌کند. طول زیردریایی ۷۴ متر و عرض آن ۹.۹ متر است. کیلو با حداکثر وزن ۲۳۵۰ تن روی آب و ۴۰۰۰ تن زیر آب و همچنین حداکثر سرعت ۱۲ نات (۲۲ کیلومتر بر ساعت) روی آب و در زیر آب ۲۵ نات ( ۴۶ کیلومتر بر ساعت) حرکت می‌کند. حداکثر عمق عملکردی آن حدود ۲۵۰ متر است اگرچه می‌تواند تا ۳۰۰ متری زیر دریا باقی بماند. تعداد خدمه این ابزار جنگ زیرسطحی، ۵۲ نفر است.

زیردریایی طارق
زیردریایی کلاس کیلو – طارق ۹۰۱

از دیگر مشخصات کیلو می‌توان به: موتور دیزل الکتریک ۵۵۰۰ اسب بخار و دو ژانراتور ۱۰۰۰ کیلوواتی، مداومت عملیاتی ۴۵ روزه، شعاع عملیاتی ۱۱۰۰۰ کیلومتر زیر آب و حدود ۷۰۰ کیلومتر روی آب، ۶ مقر پرتاب اژدر ۵۳۳ میلی‌متری با ۱۲ اژدر در انبار، حمل ۲۴ مین دریایی، ۸ موشک ضدهوایی سام ۱۴ یا سام ۱۶ و امکان پرتاب موشک کروز ضد کشتی اشاره کرد.

زیردریایی‌های کیلو ایران به دست متخصصان داخلی تعمیر نیمه اساسی شده‌اند و بهسازی‌هایی نیز در آن‌ها اعمال شده است. از جمله این به‌روزرسانی‌ها می‌توان به باتری‌ها و بهبود شلیک موشک‌های کروز ضدکشتی از زیر آب اشاره کرد. همچنین استفاده از سلاح‌های تولید داخل نیز در دستور کار قرار گرفت. اژدر والفجر نمونه این سلاح است.

زیردریایی کلاس کیلو در ایران که همگی در آب‌های گرم جنوب مشغول خدمت هستند ( البته بعضی منابع عنوان کرده‌اند که از سه زیردریایی کیلو، دو فروند آن عملیاتی ست و یکی به عنوان لوازم یدکی یا ذخیره تعیین شده) یک مشکل اساسی دارند و آن شرایط آب‌های خلیج فارس است. همان‌طور که می‌دانید عمق آب در خلیج فارس به نسبت کم است و این موضوع عملکرد زیردریایی‌های کلاس کیلو را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از این رو ایران به فکر استفاده از زیردریایی رده سبک افتاد.

رده سبک، زیردریایی رده غدیر

با توجه به شرایط خلیج فارس، تنگه هرمز و آب‌های ساحلی ایران در دریای عمان، کشورمان از سال ۷۹ به دنبال ساخت زیردریایی سبک و چابک بود. اولین نمونه تحقیقاتی، زیردریایی کوچک نهنگ بود. این زیردریایی فقط ۶ ماه مورد استفاده واقع شد و سپس از رده خارج گردید. بعد از آن ایران و با استفاده از زیردریایی رده یونو کره شمالی، کلاس غدیر را رونمایی کرد. به عبارت دیگر کلاس غدیر همان زیردریایی یونو کره شمالی ست که ایرانیزه شده و بهسازی‌هایی در آن صورت گرفته است. البته در سال‌های اخیر کلاس غدیر به‌روزرسانی‌های مهمی را با توجه به ادوات و سلاح‌های داخلی کسب کرده. غدیر ۲۹ متر طول و ۳ متر عرض دارد. وزن آن ۱۱۵ تن که در حالت سنگین به ۱۵۰ تن نیز می‌رسد. در قسمت دماغه دو محفظه برای شلیک اژدر والفجر (نمونه وطنی اژدر CHT-02D Torpedo کره‌ای) با کالیبر ۵۳۳ میلی‌متر (همچون رده کیلو) طراحی شده. همچنین از این مقرها برای پرتاب موشک‌های ضدکشتی کروز نیز استفاده می‌شود. زیردریایی غدیر دارای مداومت عملیاتی ۱۱ ساعته است که با توجه به ابعاد آن انباره باتری‌ها طبیعی به نظر می‌رسد. برد آن بر روی آب ۱۰۱۰ کیلومتر و در زیر آب حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر است.

زیردریایی غدیر
زیردریایی کلاس غدیر

اگرچه کلاس غدیر، زیردریایی کوچکی ست و توان تسلیحاتی کمی دارد اما به لحاظ ابعاد و محل مورد استفاده (آب‌های کم عمق خلیج فارس، تنگه هرمز و سواحل مکران) و قابلیت کف‌نشینی می‌تواند بسیار خطرناک باشد. طوری که تا به حال توانسته از ناوهای امریکایی مستقر در آب‌های جنوبی بدون کشف شدن، تصویربرداری کند.

از ویژگی‌های دیگر غدیر می‌توان به سرعت ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر بر ساعت، قابلیت کف‌نشینی در بستر دریا (برای مخفی شدن)، ۳۰ ثانیه زمان برای جدا شدن از اسکله، تعداد خدمه ۱۸ نفر، غوص و صعود سریع اشاره کرد.

آذر ماه ۱۳۹۷ دو فروند زیردریایی غدیر با شماره‌های ۹۴۲ و ۹۵۵ به منطقه یکم دریایی ارتش در بندرعباس اضافه شد.

رده نیمه سنگین، کلاس فاتح

برای عملیات فراساحلی، رده جدیدی از زیردریایی در وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تعریف شد. کلاس فاتح با تناژ ۵۲۷ تن روی آب و ۵۹۳ تن در زیر آب توانایی محافظت از آب‌های سرزمین ایران را دارد. عمق عملیاتی آن ۲۰۰ متر زیر آب است؛ گرچه می‌تواند تا ۲۵۰ متری نیز پایین برود. نکته قابل توجه در مورد این زیردریایی مداومت عملیاتی ۳۵ روزه آن است. ابعاد آن ۴۳.۵ متر طول و ۴.۵ متر عرض است. ۴ مقر پرتاب اژدر ۵۳۳ میلی‌متری والفجر با دو اژدر ذخیره، حمل ۸ مین دریایی، سرعت سطحی ۲۰ کیلومتر بر ساعت روی آب و ۲۵ در زیر آب، قابلیت پرتاب موشک زیر سطحی به سطح و احتمالا پشتیبانی از موشک ضد کشتی کروز نور از دیگر ویژگی‌های فاتح است. در مورد موتور این زیردریایی اطلاعات دقیق در دست نیست اما گفته شده دارای ژنراتور توربو است. فاتح نخستین بار در رزمایش ولایت ۹۷ حضور یافت.

زیردریایی فاتح
زیردریایی کلاس فاتح

نکته قابل توجه در مورد زیردریایی فاتح، درگیر شدن مراکز علمی و پژوهشی کشور برای این پروژه بود، به گونه‌ای که عنوان شده حدود ۵۷ دانشگاه صنعتی، ۱۹۵ مرکز پژوهشی، ۸۰ شرکت دانش‌بنیان، ۱۲۰ مرکز صنعتی و ۴۸ سایت طراحی با ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر ساعت کار مشغول طراحی و اجرای آن بوده‌اند. احتمالا ایران ۴ فروند فاتح را به صورت عملیاتی در اختیار بگیرد که در حال حاضر فاتح ۱ عملیاتی ست و فاتح ۲ و ۳ در حال تجهیز هستند. فاتح ۴ قرار است با نوع سوخت جدیدی وارد میدان شود.

رده فوق سنگین، کلاس بعثت

با توجه به دکترین نظامی که ایران خواهان حضور در آب‌های دور به منظور حفظ و حراست از خطوط مواصلاتی دریایی ست، نیاز به زیردریایی با مداومت کاری و همچنین برد عملیاتی بسیار زیاد داشت. از این رو کلاس بعثت در نیروهای مسلح تعریف شد. در ابتدا قرار بود بعثت با تناژ ۱۲۰۰ تن طراحی‌ریزی شود، اما آخرین خبرها حاکی از آن است که این جنگ‌افزار با وزن ۳۰۰۰ تن اجرایی شود. به گفته فرمانده نیروی دریایی ارتش، کار مطالعاتی و طراحی بعثت پایان یافته و فاز نهایی طرح تکمیل شده به گونه‌ای که سال ۹۹ عملیات اجرایی آن آغاز می‌گردد.

زیردریایی کلاس بعثت فصل جدیدی از فناوری را در کشورمان ایجاد خواهد کرد. به عنوان مثال و با توجه به صحبت‌های امیر رستگاری، رئیس سازمان صنایع دریایی وزارت دفاع؛ ژنراتورهای بعثت به صورت براشلس تولید خواهند شد تا علاوه بر کاهش تلفات انرژی، از نظر تولید صدای اضافه جلوگیری به عمل آید. موضوع مهم بعدی سونار زیردریایی ست که توجه ویژه‌ای به آن شده، هرچند مشخصاتی از آن عنوان نشده. طبق صحبت‌های امیر رستگاری طی ۱۲ سال آینده زیردریایی بعثت وارد خدمت خواهد شد.

زیردریایی اتمی ایران

با توجه به تهدیدات پیش رو در آب‌های جنوبی ایران و مداومت عملیاتی کوتاه زیردریایی‌های در حال خدمت ایران به نسبت نمونه‌های مشابه، خصوصا ناوهای امریکایی که تا ۶ ماه بر روی آب هستند، نیاز به زیردریایی‌های اتمی در نیروهای مسلح کشورمان ایجاد شد. از این رو طراحی چنین زیردریایی‌هایی که بتواند ماه‌ها زیر آب باقی بماند در دستور کار قرار گرفت و در حال حاضر ایران مشغول تحقیق و طراحی چنین کلاس زیردریایی برای محافظت از آب و خاک کشورمان است.

اشتراک گذاری

رامین جهان پور

کارشناس عمران هستم. از سال 87 مشغول فعالیت تولید محتوا در حوزه آی تی بودم و هم اکنون در زمینه حمل و نقل می نویسم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *